సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు

 సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు

(సి.హెచ్. ప్రతాప్)

మనిషి తన కోసం కోరుకునే సుఖం చిన్నది. తన కుటుంబం కోసం కోరుకునే సుఖం కొంచెం విశాలమైనది. తన సమాజం కోసం కోరుకునే సుఖం మరింత ఉన్నతమైనది. కానీ తనకు తెలియని ప్రతి జీవి సుఖంగా ఉండాలని కోరుకునే హృదయం—అదే భారతీయ ఆధ్యాత్మికత యొక్క మహోన్నత స్వరూపం.

“సర్వే భవంతు సుఖినః
సర్వే సంతు నిరామయాః ।
సర్వే భద్రాణి పశ్యంతు
మా కశ్చిద్ దుఃఖభాగ్భవేత్ ॥”

అందరూ సుఖంగా ఉండాలి. అందరూ ఆరోగ్యంగా ఉండాలి. అందరూ మంగళాన్ని చూడాలి. ఎవ్వరూ దుఃఖానికి గురికాకూడదు.

ఈ ప్రార్థనలోని విశాలతను ఒక్కసారి మనసుతో అనుభవిస్తే భారతీయ ఋషుల హృదయం ఎంత అనంతమైనదో అర్థమవుతుంది. వారు తమ కోసం మాత్రమే జీవించలేదు. తమ కుటుంబం కోసం మాత్రమే ప్రార్థించలేదు. సమస్త జీవరాశి శాంతి, సుఖం, క్షేమం కోసం ప్రార్థించారు.

వేదమంత్రాల్లో ప్రతిధ్వనించిన ఈ విశ్వమైత్రి భారతీయ ధర్మచింతనకు మూలస్తంభం. యజుర్వేదం మనకు— “మిత్రస్యాహం చక్షుషా సర్వాణి భూతాని సమీక్షే” అని చెబుతుంది. సమస్త జీవులను మిత్రుని దృష్టితో చూడు. శత్రువును వెతికే కళ్లకు ప్రపంచం విభజితంగా కనిపిస్తుంది; ప్రేమతో చూసే కళ్లకు ప్రపంచమంతా పరమాత్మ స్వరూపమే.

ఋగ్వేదం— “సంగచ్ఛధ్వం సంవదధ్వం సం వో మనాంసి జానతామ్” అని పిలుస్తుంది. కలిసి నడవండి, కలిసి మాట్లాడండి, మీ హృదయాలు ఏకమవ్వనివ్వండి. ఇది కేవలం సామాజిక ఐక్యతకు పిలుపు కాదు; ఒకే చైతన్యంతో అనుసంధానమై ఉన్న మానవ కుటుంబాన్ని గుర్తించమనే ఆధ్యాత్మిక సందేశం.

ఉపనిషత్తుల జ్ఞానం మన దృష్టిని మరింత లోతుకు తీసుకువెళ్తుంది. “ఈశావాస్యమిదం సర్వం” అని ఈశావాస్యోపనిషత్తు ప్రకటిస్తుంది—ఈ జగత్తంతా ఈశ్వర చైతన్యంతో నిండి ఉంది. అప్పుడు ఎదుటివాడు ఎవరు? పరాయివాడు ఎక్కడ? మనం ద్వేషించే మనిషిలో కూడా అదే దైవచైతన్యం ఉంటే, ద్వేషం చివరకు ఎవరిని చేరుతుంది?

మహోపనిషత్తులోని “వసుధైవ కుటుంబకం” అనే మహావాక్యం ఈ విశ్వదృష్టికి మరో అందమైన రూపం. భూమి అంతా ఒకే కుటుంబం. మనిషి తన ఇంటి గడప దాటిన వెంటనే పరాయివాడిని చూడకూడదు; విశ్వ కుటుంబంలోని మరో సభ్యుడిని చూడాలి.

భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు కూడా ఇదే సమత్వ దృష్టిని బోధిస్తాడు.

“ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యోఽర్జున”

తనను తాను ఏ విధంగా చూసుకుంటాడో, అదే దృష్టితో ఇతరులనూ చూసేవాడే నిజమైన యోగి. మనకు ఆకలి వేసినప్పుడు అన్నం కావాలి. మరొకరికి ఆకలి వేసినప్పుడు కూడా అదే అవసరం. మనకు బాధ కలిగితే ఓదార్పు కావాలి. మరొకరి హృదయానికి బాధ కలిగినప్పుడు కూడా అదే ఓదార్పు అవసరం. ఇతరుడి బాధను తన బాధగా, ఇతరుడి ఆనందాన్ని తన ఆనందంగా అనుభవించడమే ఆత్మీయత.

అందుకే “సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు” అనేది కేవలం ఒక ప్రార్థన కాదు; మనలోని ‘నేను’ అనే చిన్న గోడను కూల్చి ‘మనము’ అనే విశాల ఆకాశంలోకి తీసుకెళ్లే ఆధ్యాత్మిక సాధన.

దేవాలయంలో దీపం వెలిగించడం పూజ. కానీ ఒక చీకటి జీవితంలో ఆశాదీపం వెలిగించడం కూడా పూజే. దేవునికి పుష్పం సమర్పించడం భక్తి. కానీ బాధలో ఉన్న మనిషికి ఓదార్పు అందించడం కూడా భక్తే. మంత్రాన్ని జపించడం సాధన. కానీ ఆ మంత్రంలోని కరుణను జీవితంలో ఆచరించడం సాధనకు పరిపూర్ణత.

నేడు మనిషి సంపదను పెంచుకుంటున్నాడు; కానీ హృదయాన్ని ఎంత విస్తరించుకుంటున్నాడు? జ్ఞానాన్ని పెంచుకుంటున్నాడు; కానీ కరుణను ఎంత పెంచుకుంటున్నాడు? సాంకేతికతతో ప్రపంచాన్ని దగ్గర చేస్తున్నాడు; కానీ మనసులను ఎంత దగ్గర చేస్తున్నాడు?

ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం కోసం మనం మళ్లీ మన ఋషుల వైపు చూడాలి.

“నేను సుఖంగా ఉండాలి” అనే కోరిక నుంచి “నా కుటుంబం సుఖంగా ఉండాలి” అనే బాధ్యతకు, అక్కడి నుంచి “సమాజం సుఖంగా ఉండాలి” అనే సేవకు, చివరికి “సర్వజీవులు సుఖంగా ఉండాలి” అనే దైవభావానికి చేరుకోవడమే నిజమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రస్థానం.

మన ప్రార్థన చివరికి మన వద్ద ఆగకూడదు. అది ఇంటిని దాటి, సమాజాన్ని దాటి, సమస్త జీవరాశిని చేరాలి.

సర్వే భవంతు సుఖినః...

ఈ నాలుగు పదాలు మన పెదవులపై మాత్రమే కాకుండా మన హృదయంలో ప్రతిధ్వనించాలి. మన చేతుల్లో సేవగా, మన మాటల్లో మాధుర్యంగా, మన చూపుల్లో కరుణగా, మన జీవనంలో ధర్మంగా మారాలి.

అప్పుడు మనం దేవుడిని వెతకాల్సిన అవసరం ఉండదు.
ఎందుకంటే అందరి సుఖంలో మన సుఖాన్ని చూసే హృదయంలోనే భగవంతుడు నివసిస్తాడు.

సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు।
సర్వే సంతు నిరామయాః।
సర్వే భద్రాణి పశ్యంతు।
మా కశ్చిద్ దుఃఖభాగ్భవేత్॥